მდებარეობა. შესწავლის ისტორია

იხილეთ ESRI ArcGIS აეროფოტო

მთა ნაზარლები მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. ძეგლის კოორდინატებია (UTM 38N WGS84 სისტემით): X 603603.783731741, Y 4577184.51861028

აღნიშნული ნამოსახლარი თავისი სტრუქტურით ბუნებრივი ბორცვია, რომელიც, მოსახლეობას ერთ დროს გამაგრებულ პუნქტად უქცევია დატერასების მეშვეობით.

არსებული არქეოლოგიური ძეგლი და სხვა მსგავსი ტიპის ძეგლები, სამეცნიერო საზოგადოებისთვის ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 80-ანი წლებიდან გახლდათ ცნობილი. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ამ მხარეში, იმ პერიოდისათვის არსებული მთელი რიგი გასაიდუმლოებული სამხედრო ობიექტების არსებობის გამო, შეუძლებელი იყო იქ არქეოლოგიური სამუშაოების წარმოება. მოგვიანებით, ე.წ. "გარდაქმნის პერიოდში", როდესაც, ამ მხრივ, ცოტა შერბილდა აკრძალვები, 1986 წლიდან, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიურ ცენტრთან არსებული კახეთის არქეოლოგიურ ექსპედიციაში (ხელმძღვანელი - აკად. კ. ფიცხელაური) ჩამოყალიბდა ცალკე საველე რაზმი ბესარიონ მაისურაძის ხელმძღვანელობით. ამ რაზმმა შეძლო გარკვეული დაზვერვითი სამუშაოების ჩატარება აღნიშნულ მხარეში. ამის შესახებ, ბოლო, 1991 წ-ს ჩატარებული დაზვერვითი გათხრითი სამუშაოების მოკლე ანგარიში გამოქვეყნებულია არქეოლოგიური ცენტრის ჟურნალ "ძიებანი"-ს მე-4 ნომერში (ბ. მაისურაძე, გ. მინდიაშვილი, აეროარქეოლოგია შირაქში, ძიებანი N4, თბ. 1999, გვ. 29-36).

მას შემდგომ, მხოლოდ 2007-09 წლებში, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ ამ ადგილზე წარმოებული არქეოლოგიური სამუშაობის მიმდინარე პროცესში (რაც ძირითადად გულისხმობდა ძეგლის აღმოსავლეთით, დაბლობზე არსებული სამაროვნის შესწავლას) ნაზარლების ციტადელის პირველსა და მეორე ტერასაზე სავარაუდო კარიბჭეების გამოვლენის მიზნით, პროფ. ვაჟა ვარაზაშვილმა გაავლო ორი სადაზვერვო თხრილი. თუმცა, შემდგომში შეაჩერა აქ სამუშაოები.

2007 წლის თებერვალში, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა და კულტურის კვლევების ფაკულტეტზე, შემუშავდა და ფართო საზოგადოებას წარედგინა სასწავლო-სამეცნიერო კვლევითი პროექტი - "კავკასიაში სახელმწიფოებრიობის სათავეებთან".

აღნიშნული პროექტის ფარგლებში, ილიას უნივერსიტეტის მაშინდელი რექტორისა (პროფ. გიგი თევზაძე) და აკადემიური საბჭოს გადაწყვეტილებით შედგა ორი კვლევითი ჯგუფი, რომლებმაც დაიწყეს ქვემო ქართლსა და შირაქის ველზე მდებარე უძველესი ნამოსახლარების არქეოლოგიური შესწავლა. ჩატარებული სამუშაოების ანგარიშები გამოქვეყნებულია სხვა და სხვა სამეცნიერო ჟურნალებში.

შემდგომში, მთელი რიგი ობიექტური თუ სუბიექტური პირობებიდან გამომდინარე, უნივერსიტეტი იძულებული გახდა შეეჩერებინა სამუშაოები აღნიშნული მიმართულებით; თუმცა, თავად ფაკულტეტის აკადემიური პერსონალი (ემერიტუსი აკად. კ. ფიცხელაური, †პროფ. ვ. ვარაზაშვილი, პროფ. მ. ელაშვილი, პროფ. პ. ბუხრაშვილი და სხვ.) საკუთარი ძალისხმევით მაინც ახერხებდნენ აღნიშნული საკითხების გარშემო მუშაობას.

2015/16 წ-ის მიჯნაზე, პროფ. პაატა ბუხრაშვილის გერმანიიის არქეოლოგიის ინსტიტუტში მივლინებისას, ჰალლეს მარტინ-ლუთერის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთის არქეოლოგიისა და ხელოვნების ინსტიტუტის დირექტორთან, პროფ. ფელიქს ბლოხერთან შეთანხმების საფუძველზე, გადაწყდა ერთობლივი ძალებით ზემოაღნიშნული საუნივერსიტეტო პროექტის განახლება.

2016 წლის ნოემბრის თვეში, პროფ. ფ. ბლოხერის საქართველოში სტუმრობის პერიოდში, ქვემო ქართლისა და კახეთის არქეოლოგიური ძეგლების მონახულებისა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ინფრასტუქტურის გაცნობის შემდეგ, დაიწერა კვლევითი განაცხადი გერმანიის აღმოსავლეთმცოდნეობის საზოგადოების წინაშე (DOG), ნაზარლების გვიანი ბრინჯაო-ადრე რკინის ნამოსახლარზე პირველი ფართო ხასიათის დაზვერვითი სამუშაოების ჩასატარებლად თანხების გამოყოფის თაობაზე.

2017 წლის კამპანია

2017 წლის 11 სექტემბრიდან 6 ოქტომბრის ჩათვლით, განხორციელდა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და მარტინ ლუთერის უნივერსიტეტის (ჰალლე-ვიტენბერგი) ერთობლივი არქეოლოგიური ექსპედიცია ნაზარლებზე გვიანი ბრინჯაო-ადრე რკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლის შესასწავლად.

ექსპედიციის შემადგენლობა:

ილიას უნივერსიტეტის მხრიდან:

ჰალლეს უნივერსიტეტის მხრიდან:

დამხმარე საველე მუშაკები:

ეს მცირეხნიანი არქეოლოგიური კამპანია, რომელსაც საფუძვლად დაედო საუნივერსიტეტთაშორისო თანამშრომლობა, წარმატებულად უნდა ჩაითვალოს.
მომავალში, "ნაზარლების" ძეგლზე წარმოებული არქეოლოგიური სამუშაოები საყურადღებო დასკვნების გამოტანის საშუალებას მოგვცემს, რის საფუძველზეც შესაძლებელი გახდება შირაქში მდებარე დასახლებების სოციალურ-კულტურული ხასიათისა და სამშენებლო-არქიტექტურული სპეციფიკის განსაზღვრა წინა აზიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრეული რკინის ხანის დასახლებებთან და სახელმწიფოებრივ გაერთიანებებთან მიმართებით.
ურთიერთშეთახმების მიხედვით სამუშაოები გაგრძელდება მომდევნო 2018 წელსაც.

2018 წლის კამპანია

ნაზარლების გათხრების ფოტო-ვიდეო გალერეა